Veiligheid en gedrag – gerichte interventies

Als consultant hebben we het voorrecht dat we veel verschillende (werk)plekken mogen bezoeken. Zo bezocht ik onlangs een nieuw contact uit de branche ‘industrie’. Ik arriveerde hier ruim op tijd en vroeg even na binnenkomst of ik een kijkje mocht nemen bij de werkplek. Erop terugkijkend is dit wellicht wat te mondig, maar gelukkig werd mij toestemming verleend; fijn! Echter, voordat ik mijn entree mocht maken in de ruimte had ik de keuze om de hartelijk aangeboden koffie in één keer op te drinken of te laten staan. Moedig sloeg ik de hete koffie in één keer achterover, alvorens mij oorbeschermers en veiligheidsschoenen werden aangereikt. Tot slot werd mij nadrukkelijk verteld waar ik wel en (absoluut) niet mocht lopen.

Denkend en handelend vanuit een gedragsmatig perspectief, was ik aangenaam verrast door de heldere instructie van de vriendelijke secretaresse. Immers, mij werd bij binnenkomst direct duidelijk dat aanpassing aan de norm de enige optie was (om te overleven!). Uitkijkend op de enorme productieruimte zag ik een grote groep medewerkers op systematische en noeste wijze onderdelen samenvoegen tot één product. Het straalde rust én productiviteit uit. Vlak voordat ik mij weer wilde begeven naar de ontvangstruimte waar ik binnen enkele minuten zou worden opgehaald, speelde zich een interessant en veelzeggend scenario voor mij af. Een meneer (vermoedelijk zo’n eigenwijze consultant/externe adviseur) begaf zich op grondgebied dat uitsluitend bestemd is voor rijdend verkeer. Ik begon met tellen en het duurde nog geen drie seconden (!) voordat de meneer hierop werd aangesproken door een oplettende productiemedewerker, waarna de persoon in kwestie nu veilig zijn weg vervolgde. Een typisch voorbeeld van een aanspreekcultuur: afspreken, aanspreken en opnieuw afspreken.

Bovengenoemde laat zien dat veiligheid (naast de nieuwste machines, procedures, richtlijnen, etc.) vooral draait om houding en gedrag binnen een organisatie. Dit verklaart veelal waarom onderstaande gedragingen bij de ene organisatie wel consequent worden uitgevoerd en bij andere organisaties niet:
• Het dragen van een badge/ helm/ oorbeschermers/haarnet/handschoenen/werkschoenen
• Adequaat overdragen van werkzaamheden
• Het bijhouden van onderhoudsboekjes
• Het locken van het beeldscherm
• Het vertrouwelijk omgaan met klantgegevens
• Het secuur omgaan met een chip

Veiligheid = gedrag; daar kan men niet omheen. Dat besef lijkt er inmiddels te heersen. Echter, als Falke & Verbaan merken wij dat de verdiepingsslag vervolgens nog wel eens wordt gemist. Het ontbreekt organisaties bijvoorbeeld geregeld aan inzichten over de totstandkoming en beïnvloeding van gedrag. Gedragsinterventies worden in de praktijk vaak ingezet zonder een grondig beeld te hebben van de factoren die bijdragen aan het ongewenste gedrag/het ontbreken van het gewenste gedrag.

Onlangs sprak ik met een (andere) klant en zij hadden al meerdere interventies ingezet, helaas zonder merkbaar en meetbaar resultaat. Al converserend met elkaar werd (mij) duidelijk dat eigenlijk alle ingezette interventies waren ingestoken met als doel het creëren of het verhogen van bewustwording omtrent bepaalde thema’s of handelingen (het correct aanmelden en registreren van storingen in dit geval), terwijl er geen concrete aanwijzing was dat een gebrek aan bewustwording daadwerkelijk de uitvoering van het veiligheidsgedrag belemmerde. De knelpunten (en dus de oplossing) bleken uiteindelijk gerelateerd te zijn aan het gebrek aan voorbeeldgedrag van het leidinggevend kader en het gebrek aan eenduidige richtlijnen en communicatie. Kortom, onvoldoende gerichte interventies, hoe goedbedoeld ook, zijn vaak weinig bevredigend en effectief.

In werkelijkheid kan namelijk een veelvoud aan factoren bijdragen aan de totstandkoming van (ongewenst) gedrag, bijvoorbeeld: de sociale omgeving, de praktische haalbaarheid, kennis en vaardigheden, instructies, voorbeeldgedrag, de gepercipieerde druk, werkdruk, de ervaren urgentie en belangen. Het succes van een gedragsinterventie wordt uiteindelijk bepaald door de mate van afstemming tussen het ‘type’ knelpunten en het niveau van de ingezette interventie(s).

De aanpak van Falke & Verbaan kenmerkt zich dan ook door middel van een integrale aanpak, waarin ‘het probleem’ allereerst gedegen wordt geanalyseerd, waarna vervolgens activiteiten worden uitgerold met als doel: het bereiken van een eenduidige visie op veiligheid en bijbehorend effectief handelen. Hierin betrekken wij altijd alle actoren (ook de zogeheten ‘vrije radicalen’) binnen een organisatie. Immers, gedrag stuurt gedrag. Bovendien toont bovengenoemd voorbeeld aan dat werkelijk iedereen een rol kan spelen in gedragsbeïnvloeding; in dit geval de secretaresse in preventieve zin en de productiemedewerker in curatieve zin.

Bent u benieuwd naar onze integrale benadering op veiligheid en gedrag? Neem dan geheel vrijblijvend contact op met één van onze consultants.

Jolan Schreuder & Gillis Altman, consultants Falke & Verbaan